و مشك بر خود زدن و همه سنت‌ها و مستحبات شرعى رعايت كند ، و پيداست كه اين وظايف علاوه بر فرايض و مستحبات راتبه « 1 » است كه بايد انجام دهد ، چنان كه يكى از پيروان مذهب شافعى ( رض ) گفته است : اگر كسى بر ترك سنت‌هاى راتبه اصرار ورزد عدالت وى خلل مىپذيرد . حكايت كرده‌اند كه مردى به غزنه نزد سلطان محمود آمد و از او حسبت خواست سلطان در وى نگريست ، شارب وى دهانش را پوشانيده بود و دامنش بر زمين كشيده مىشد . گفت : اى شيخ برو و نخست بر خود حسبت كن ، آنگاه بازگرد و حسبت بر مردم بخواه . از شروط محتسب اين است كه از اموال مردم چشم برگيرد و پاكدامن باشد و از كسبه و پيشه‌وران هديه نپذيرد كه رشوه باشد ، چه رسول خدا گفت : « خداوند رشوه‌دهنده و رشوه‌گيرنده هر دو را لعنت كند » « 2 » و نيز پاكى و درستى آبرو و هيبت او را نگاه مىدارد و از توجه به علايق مادى مىكاهد ، چنان كه از بزرگى نقل كرده‌اند كه گربه‌اى در خانهء خود داشت و هر روز چيزى از قصاب براى او مىگرفت . اتفاقا كار ناپسندى از قصاب مشاهده كرد . به خانه آمد و گربه را بيرون كرد و آنگاه نزد قصاب رفت و بر وى حسبت كرد و او را از آن كار بازداشت . وى گفت : ديگر به گربهء تو چيزى نخواهم داد . شيخ گفت : نخست گربه را بيرون كردم و طمع از تو بريدم سپس به حسبت تو پرداختم . و نيز محتسب بايد غلامان و يارانش را به شروط مذكور ملتزم كند ، چه بيشتر تهمت‌ها از طريق غلامان و ياران باشد . پس اگر يكى از آنان رشوه يا هديه‌اى بگيرد آن را بازگرداند تا به وى گمان بد نبرند و شبهه از او برخيزد و بدين‌سان احترامش بيشتر و از طعن مردم مصون‌تر گردد .

--> ( 1 ) - سنن راتبه يا رواتب سننى است كه به دنبال فرايض يا در وقت معين انجام مىگيرد . ( اقرب الموارد ) مانند نمازهاى نافلهء معين كه پس از هر نماز مىخوانند . ( 2 ) - « لعن اللّه الراشى و المرتشى » ( حديث نبوى ) .